تولد یک گفتگوی جهانی
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در سخنرانی خود به صراحت هشدار داد که "بشریت نمیتواند سرنوشت خود را به الگوریتمها بسپارد." او خواستار ممنوعیت جهانی سیستمهای تسلیحاتی خودمختار کشنده شد که بدون کنترل انسانی عمل میکنند. گوترش تأکید کرد که تصمیمگیریهای مرگ و زندگی، از جمله هرگونه دخالت در سلاحهای هستهای، هرگز نباید به ماشینها واگذار شود. این موضع قاطع، انعکاسدهنده نگرانیهای گستردهای است که در سراسر جهان در مورد اخلاق، امنیت و پیامدهای حقوقی سلاحهای هوشمند وجود دارد.
نویدنو: در حاشیه های شلوغ مقر سازمان ملل و در خلال هشتادمین نشست مجمع عمومی که تحت الشعاع بحرانهای ژئوپلیتیک و چالشهای اقلیمی قرار داشت، موضوعی نوین اما به همان اندازه حیاتی، توجه رهبران جهان را به خود جلب کرد: هوش مصنوعی. این فناوری که روزی در داستانهای علمی-تخیلی محصور بود، اکنون به عنوان یک واقعیت دگرگونکننده در مرکز دیپلماسی جهانی قرار گرفته و بحثهای داغی را در مورد آینده بشریت، توسعه و صلح رقم زده است.
فضای کلی حاکم بر این دوره از نشستها که با شعار "با هم بهتر: ۸۰ سال و بیشتر برای صلح، توسعه و حقوق بشر" برگزار شد، ترکیبی از خوشبینی محتاطانه و نگرانیهای عمیق در مورد هوش مصنوعی بود. از یک سو، رهبران و کارشناسان پتانسیل عظیم این فناوری برای تسریع پیشرفت در اهداف توسعه پایدار، از بهداشت و آموزش گرفته تا مبارزه با فقر و تغییرات آب و هوایی را ستودند. از سوی دیگر، سایه تاریک سوی استفاده از هوش مصنوعی، تشدید نابرابریها و تهدیدات امنیتی، سنگینی میکرد.
تولد یک گفتگوی جهانی
نقطه عطف این نشستها، آغاز رسمی "گفتگوی جهانی برای راهبری هوش مصنوعی" (Global Dialogue on Artificial Intelligence Governance) بود. این ابتکار که با حمایت آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، کلید خورد، به مثابه فراخوانی برای یک رویکرد چندجانبه و فراگیر برای مدیریت این فناوری قدرتمند تلقی میشود. گوترش در سخنرانی خود تکید کرد: "ما در لبه دو جهان ایستادهایم. در یک جهان، اقتصاد دیجیتال با سرعتی نفسگیر در حال گسترش است و در دیگری، شکاف دیجیتال عمیقتر میشود. هوش مصنوعی میتواند این شکاف را پر کند یا آن را به درهای غیرقابل عبور تبدیل کند."
این گفتگو قرار است فراتر از دولتها، شامل شرکتهای فناوری، جامعه مدنی، دانشگاهیان و شهروندان عادی باشد تا اطمینان حاصل شود که قوانین و هنجارهای حاکم بر هوش مصنوعی، منعکسکننده ارزشهای انسانی جهانی، حقوق بشر و برابری باشد.
نگرانی از "آپارتاید دیجیتال"
یکی از کلیدواژههای تکرارشونده در بحثهای مربوط به هوش مصنوعی، هشدار نسبت به ایجاد یک "آپارتاید دیجیتال" بود. رهبران کشورهای در حال توسعه با نگرانی به تمرکز شدید توسعه و مالکیت هوش مصنوعی در دست تعداد انگشتشماری از کشورها و شرکتهای غولپیکر فناوری اشاره کردند. پدرو مانوئل مورنو، معاون دبیرکل کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD)، در روز "همکاری دیجیتال" اعلام کرد که پذیرش هوش مصنوعی به شدت نابرابر است. در حالی که بیش از ۷۰ درصد شرکتهای بزرگ در اقتصادهای پیشرفته از هوش مصنوعی استفاده میکنند، این آمار در میان شرکتهای کوچک و متوسط و به ویژه در کشورهای در حال توسعه، بسیار پایینتر و حتی نامشخص است.
این نابرابری، این نگرانی را به وجود آورده است که منافع اقتصادی و اجتماعی هوش مصنوعی به طور عادلانه توزیع نشود و کشورهایی که از زیرساختها، دادهها و تخصص لازم برخوردار نیستند، از این انقلاب فناوری عقب بمانند.
از تئوری تا عمل: چالشهای پیش رو
فراتر از سخنرانیها و اعلامیهها، کنشها و اقدامات عملی در مرکز توجه قرار داشت. ایجاد یک مجمع جهانی و یک هیئت علمی مستقل برای هوش مصنوعی که پیشتر در ماه اگست به تصویب رسیده بود، به عنوان گامهای مهمی برای تبدیل حرف به عمل مورد استقبال قرار گرفت. این نهادها وظیفه دارند تا با ارایه تحلیلهای علمی و تسهیل گفتگوهای سیاسی، به تدوین چارچوبهای نظارتی منسجم و مبتنی بر شواهد کمک کنند.
با این حال، مسیر پیش رو خالی از چالش نیست. سوالات اساسی همچنان بیپاسخ ماندهاند: چگونه میتوان از استفاده از هوش مصنوعی در سیستمهای تسلیحاتی خودمختار جلوگیری کرد؟ چگونه میتوان با انتشار اطلاعات نادرست و دستکاری افکار عمومی که توسط الگوریتمها تقویت میشود، مقابله نمود؟ و چگونه میتوان اطمینان حاصل کرد که هوش مصنوعی به جای تعمیق تعصبات اجتماعی، به برابری و عدالت کمک میکند؟
هشتادمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل شاید پاسخ نهایی را برای این پرسشها ارایه نکرده باشد، اما به وضوح نشان داد که دوران نادیده گرفتن هوش مصنوعی در عرصه جهانی به پایان رسیده است. اینک، جامعه بینالمللی در آستانه یک آزمون تاریخی قرار دارد: آیا میتواند با همکاری و دوراندیشی، این ابزار قدرتمند را در جهت خیر همگانی مهار کند یا نظارهگر ظهور جهانی خواهد بود که در آن، فناوری بر بشر پیشی خواهد گرفت.